De zondebok

De zondebok 

Ik ben een vrouw van 60+, en ik ben pas de afgelopen jaren gaan begrijpen wat er in mijn gezin van herkomst speelde.

Ik was het kind dat vaak de schuld kreeg, en ik ben nu bezig met herstel, loskomen en het opbouwen van een beter leven. Ik hoop dat iemand zich hier in herkent. Ik deel deze brief die ik schreef aan mijn moeder (die ze nooit kan lezen) om een indruk te geven van mijn jeugd en 'de schuld' vroeger en ook later. 

Lieve mama,

Ik schrijf deze brief niet om je iets duidelijk te maken - ik weet inmiddels dat jij mijn kant van het verhaal waarschijnlijk nooit op deze manier hebt kunnen horen. Maar ik schrijf dit voor mezelf. Voor het vijf- of zesjarige meisje dat zo haar best deed, dat liefdevol handelde, maar in plaats van warmte alleen schuld en afwijzing terugkreeg.

Ik wil je vertellen over de dag dat mijn zusje H in de buitenkelder viel. Die middag met Sinterklaas herinner ik me nog haarscherp. Hoe ik samen met mijn een jaar jongere zusje P meedeed aan de gymnastiekvoorstelling. Jij zat in de zaal met mijn jongste zusje H op schoot. Na afloop werden er pepernoten gestrooid. Ik zocht er dolblij zoveel mogelijk bij elkaar. Omdat ik geen zakje had, hield ik ze in mijn t-shirt. Ik bracht ze, meerdere keren, met moeite en trots naar jou toe — zodat jij ze voor mij kon bewaren in je jaszak. Dat was mijn vertrouwen in jou.

Toen gebeurde het ongeluk. Jij was bezig mijn veters vast te maken en liet H even los. Zij viel plotseling in de kelder en rende je bij ons weg. Dat begrijp ik — je raakte helemaal in paniek, want ze lag daar beneden in de koude kelder, bewusteloos en gewond. Wat daarna gebeurde, heeft me echter gevormd.

Je liet mij en mijn andere zusje alleen achter. We wisten niet wat we moesten doen. We hielden elkaars handen vast. Vreemde mensen stonden om ons heen. Ik was pas vijf of zes jaar oud. Toch bleef ik rustig voor P, die net zo geschrokken was. Ik sprak iemand aan — de pianist — en vroeg of hij ons naar huis wilde brengen. Dat deed hij. Zo kwamen we veilig thuis. Ik heb verantwoordelijkheid gedragen die geen enkel kind zou moeten dragen. Ik was hevig geschrokken.

Later, in de avond toen jullie eindelijk thuiskwamen, beschuldigde je mij alsnog. Je zei boos dat het ongeluk mijn schuld was. Ik voelde me kapot van verdriet. 

Omdat ik een kind was, vroeg ik daarna waar mijn pepernoten waren. Ik dacht dat ze nog in je jaszak zaten. Je werd woedend. Je beet me toe hoe ik nu aan pepernoten kon denken. Je zei dat H ze allemaal had opgegeten tijdens de voorstelling en dat ik maar blij moest zijn dat ze er nog lekker van gesmuld had. Dat raakte me diep. Ik voelde me schuldig en kon het niet begrijpen. 

In mijn latere leven hebben mijn broers en zussen dit aangegrepen om mij te pesten.

Dus zeg ik het nu zelf nogmaals. Ik was zes jaar oud. Ik was dapper. Zorgzaam. Ik handelde uit empathie. En wat er met mijn jongste zusje gebeurde, was niet mijn schuld.