Alcohol en je mentale gezondheid
- Wat is het effect van alcohol op je mentale gezondheid?
- Heb ik een alcoholverslaving?
- Waarom is de ene sneller verslaafd aan alcohol dan de ander?
- Wat zijn de gevolgen als je te veel drinkt?
- Hoe pak je het stoppen of minderen met alcohol aan?
- Wanneer moet je hulp zoeken en waar vind je hulp?
- Veelgestelde vragen over alcohol en je mentale gezondheid
Het drinken van alcohol heeft invloed op je hersenen, je gevoelens en je gedrag. Voor een korte tijd kan dat fijn voelen, maar op de lange termijn vergroot alcohol de kans op somberheid, angst, slaapproblemen en andere klachten. Op deze pagina lees je wat alcohol met je doet, wanneer er sprake is van verslaving en waar je hulp vindt.
Wat is het effect van alcohol op je mentale gezondheid?
Alcohol verandert de balans van stoffen in je hersenen. In het begin voel je je vaak ontspannen en minder geremd, maar daarna kan je soms prikkelbaarder zijn of juist somber en angstig. Je slaapt meestal minder diep, waardoor je overdag sneller moe en gespannen bent.
De dag nadat je veel gedronken hebt, kan je je onrustig of angstig voelen, soms zelfs alsof je een paniekaanval krijgt. Dat komt doordat de balans in je hersenen na alcohol tijdelijk doorslaat: je stresssysteem is dan extra actief. Dit gebeurt sneller als je hier gevoelig voor bent of slecht hebt geslapen.
Als je vaker of meer drinkt, wordt concentreren en onthouden lastiger. Dit kan problemen geven op school of werk. Bij jongeren is het brein extra gevoelig voor alcohol; problemen met aandacht en leren kunnen daardoor sneller ontstaan.
Op de lange termijn vergroot alcohol de kans op een depressie en angstklachten. Ook lichamelijke klachten, zoals hoge bloeddruk of leverproblemen, werken door op hoe je je mentaal voelt.
Er zijn geen resultaten gevonden. Controleer de spelling of probeer een andere zoekterm.
In onze samenleving vinden we alcohol vaak horen bij gezelligheid, vieren of ontspannen. Het is wel belangrijk om te weten: alcohol is ongezond, ook in kleine hoeveelheden. Eén drankje betekent niet meteen een probleem, maar het vergroot wel je risico’s.
Mensen drinken om verschillende redenen. Je bent misschien nieuwsgierig, wilt meedoen met de groep, je durft geen ‘nee’ te zeggen of je vindt een drankje gezellig of passend bij een moment. Je kan alcohol ook gebruiken om spanning, verdriet, eenzaamheid of onrust even te dempen. Het kan een gewoonte worden zonder dat je dat doorhebt.
Het helpt om te onderzoeken wat bij jou meespeelt. Wanneer drink je? Met wie? Hoe voel je je ervoor en erna? Als je dit weet, kan je kiezen wat je wilt: soms wel, soms niet, of liever alcoholvrij. Je mag altijd “nee, dank je” zeggen en je hoeft dat niet uit te leggen.
Heb ik een alcoholverslaving?
Je spreekt van een alcoholverslaving als voor een langere periode jouw keuzes sterk worden beïnvloed door de drang om alcohol te drinken en stoppen of minderen niet lukt, zelfs als er problemen ontstaan. Alleen een professional (zoals een arts, psycholoog of psychiater) kan je de diagnose verslaving geven. Toch kan je zelf al letten op een aantal kenmerken die kunnen wijzen op een verslaving:
- Je drinkt vaker of meer dan je van plan was
- Minderen of stoppen lukt steeds niet
- Je besteedt veel tijd aan het drinken van, het nadenken over, of het herstellen van alcohol
- Je hebt een sterke drang of trek in alcohol
- Je dagelijkse leven (werk, school, relaties, opvoeding) lijdt onder jouw alcoholgebruik
- Je gaat door ondanks problemen die door alcohol ontstaan
- Je drinkt in risicovolle situaties (bijvoorbeeld in het verkeer)
- Je drinkt door terwijl je weet dat het slecht is voor je lichamelijke gezondheid of je stemming
- Je hebt meer nodig voor hetzelfde effect (dit noem je ook wel tolerantie)
- Je krijgt klachten als je stopt of mindert (dit noem je ontwenning), zoals trillen, zweten, onrust, slecht slapen of misselijkheid
Je hoeft niet aan alle kenmerken te voldoen, een alcoholverslaving kan bij iedereen anders uitpakken.
Toen pas heb ik heel serieus geaccepteerd dat ik niet meer kon drinken, maar dan ook geen druppel. (...) Die motivatie groeide ook toen ik zag dat nuchter de zaken lekkerder lopen. - Lees het hele verhaal van Kees
Heb je een alcoholverslaving? Weet dan dat je niet zwak bent en je er niet voor hoeft te schamen. Veel mensen worstelen hiermee. Er is wat aan te doen!
Waarom is de ene sneller verslaafd aan alcohol dan de ander?
Hoe alcohol je raakt, verschilt per persoon. Je aanleg, hoe je omgeving ermee omgaat, en hoe goed je in je vel zit, spelen samen mee. Er is meestal niet één duidelijke oorzaak waarom iemand een alcoholverslaving krijgt. Meerdere factoren kunnen van belang zijn en hebben vaak invloed op elkaar:
- Lichaam (biologisch). Sommige mensen raken eerder verslaafd aan alcohol, bijvoorbeeld door aanleg in de familie of hoe hun brein en lichaam reageren. Je raakt dan sneller gewend aan het effect en hebt eerder méér nodig.
- Gevoel (psychisch). Stress, angst, somberheid of slaapproblemen kunnen de verleiding vergroten om te drinken, zeker als alcohol bij jou werkt om nare gevoelens snel (maar tijdelijk) te dempen.
- Omgeving (sociaal). Wat mensen om je heen doen, heeft invloed. Als er in je vriendengroep, sportkantine of thuis veel wordt gedronken, is meedrinken makkelijker. Ook de beschikbaarheid van alcohol (hoe makkelijk je het kan krijgen en hoe goedkoop het is) speelt mee.
Voor uitgebreide informatie over oorzaken kan je kijken op alcoholinfo.nl.
Er zijn geen resultaten gevonden. Controleer de spelling of probeer een andere zoekterm.
Wat zijn de gevolgen als je te veel drinkt?
Op korte termijn kan je misselijk worden en overgeven. Je kan ook een black-out (niks kunnen herinneren) of gray-out (alleen gedeeltes kunnen herinneren) krijgen. Bij heel veel en snel drinken kan een alcoholvergiftiging ontstaan: je raakt dan bewusteloos of zelfs in coma. Dit is levensgevaarlijk.
Alcohol verstoort je slaap, waardoor je minder uitrust. Op de langere termijn neemt de kans toe op schade aan je lever en alvleesklier, een hoge bloeddruk, hartritmestoornissen en sommige kankers. Langdurig veel drinken kan blijvende hersenschade en geheugenproblemen geven. Zo loop je hierdoor een hoger risico om dementie door alcohol te krijgen.
Alcohol kan je eerst ontspannen laten voelen en minder geremd, waardoor je je fijn voelt en meer durft. Maar daarna krijg je problemen met het inschatten van situaties en kan je je somber, angstig, prikkelbaar of onrustig voelen. Je concentratie en geheugen werken minder goed. Soms ontstaan tijdelijke stemmings- of angststoornissen die direct door alcohol worden veroorzaakt. In ernstige gevallen kan er zelfs een psychose door alcohol optreden.
Te veel drinken vergroot de kans op ruzie thuis of met vrienden, jezelf terugtrekken, lagere prestaties op school of werk en zorgen om geld. Alcohol hangt ook samen met meer agressie en geweld, zeker in het uitgaansleven. Of vergrote kans op risicogedrag, zoals rijden onder invloed.
Wil je precies weten wat alcohol met je doet na 1, 2 of meer glazen? Kijk dan op alcoholinfo.nl of bekijk de video van NPO Kennis.
Hoe pak je het stoppen of minderen met alcohol aan?
Stoppen of minder alcohol drinken is vaak moeilijk. Het vraagt tijd, oefenen en professionele hulp als het een verslaving is geworden. Als je heel veel drinkt, kan in het ineens stoppen gevaarlijk zijn. Zorg daarom dat je hierbij begeleiding krijgt.
Hier zijn een paar tips als je wilt minderen of stoppen:
- Begin met een helder doel en schrijf op waarom dit belangrijk voor je is.
- Plan alcoholvrije dagen en bedenk wat je op die momenten anders gaat doen.
- Zorg dat je geen voorraad in huis hebt en spreek af met mensen die je steunen.
- Oefen wat je zegt als iemand je een drankje aanbiedt.
- Doe het samen (met je huisgenoten). Als de een nog drinkt en de ander niet, is dat een stuk lastiger. Ook kan je elkaar steunen als je het samen doet.
- Zorg voor regelmaat in slaap, eten en beweging.
- Steun uit je omgeving helpt, maar vragen om hulp kan spannend zijn. Vraag onze tips 'Praten over hoe je je voelt' aan.
- Leer op een gezonde manier omgaan met stress en lastige gevoelens. Bijvoorbeeld praten met iemand die je vertrouwt, een korte wandeling, muziek luisteren, ademhalingsoefeningen of schrijven. Lees meer over omgaan met stress.
- Maak een eenvoudig plan voor moeilijke momenten (wat doe je, wie bel je, waar ga je naartoe?).
Ervaar je hevige ontwenningsklachten of maak je je zorgen? Neem dan contact op met je (huis)arts.
Wanneer moet je hulp zoeken en waar vind je hulp?
Zoek hulp als minderen niet lukt, als je klachten krijgt, als je omgeving zich zorgen maakt of als je het gevoel hebt de controle kwijt te zijn.
- Je huisarts of POH-GGZ kan je eerste vragen beantwoorden, problemen inschatten en zo nodig verwijzen naar specialistische hulp.
- Verslavingszorg bieden gesprekken, groepsbehandeling, dagbehandeling of opname.
- Cliënten- en naasten, lotgenotengroepen en zelfhulporganisatie: Kijk welke organisaties er in jouw buurt actief zijn die je kunnen helpen via de MIND Atlas.
- Samen beslissen: Een goede behandeling kies je in overleg met je hulpverlener en je naasten. Om je daarbij te helpen bieden wij de toolkit 'Samen beslissen' aan.
- Alcoholinfo.nl:voor meer informatie over alcohol, een test om inzicht te krijgen in je alcoholgebruik, tips om te minderen of te stoppen en een overzicht van hulp bij jou in de buurt.
- MIND Hulplijn: gratis en anoniem voor persoonlijk advies (bellen, chatten, WhatsApp of mail). We zijn er ook voor naasten.
- StichtingHet Zwarte Gat:cliëntenperspectief, belangenbehartiging en herstelondersteuning.
Er zijn geen resultaten gevonden. Controleer de spelling of probeer een andere zoekterm.
Veelgestelde vragen over alcohol en je mentale gezondheid
Als iemand in je omgeving alcoholproblemen heeft, kan dat veel gevoelens oproepen: zorgen, boosheid, verdriet of machteloosheid. Toch kan jouw steun veel verschil maken. Vraag onze extra online informatie aan voor naasten van iemand met een verslaving. Daarin geven we je niet alleen tips in hoe jij je naaste het beste kan steunen, maar ook hoe je goed voor jezelf zorgt.
Heb je een ouder met verslavingsproblemen? Kijk dan eens bij onze pagina over KOPP/KOV (kinderen van ouders met psychische of verslavingsproblemen) voor meer informatie.
Wil je jouw persoonlijke situatie bespreken met een professional. Neem dan gratis en anoniem contact op met de MIND Hulplijn.
Alcohol dempt signalen in je hersenen die met spanning en remmingen te maken hebben. Dat geeft kort een gevoel van ontspanning of zelfvertrouwen. Dit effect is tijdelijk. Als de alcohol is uitgewerkt, kan je stemming en slaap verslechteren en kan je je onrustig voelen. Juist dat verschil tussen je “even beter voelen” en de dip daarna maakt het lastig om je gebruik te veranderen.
Met bingedrinken wordt vaak bedoeld: vier (vrouwen) of vijf (mannen) glazen of meer binnen een korte tijd (meestal binnen ongeveer 2 uur) op één gelegenheid. Dit vergroot de risico’s op ongelukken, geheugenverlies en sombere of angstige klachten.
De maatschappij speelt een belangrijke rol in het voorkomen en verminderen van problemen met alcohol.
- Verander de cultuur: link alcohol niet automatisch aan gezelligheid, ontspanning of vieren en verlaag groepsdruk (“nee” is oké). Bied alcoholvrije alternatieven bij sport, cultuur en tijdens het uitgaan.
- Investeer in kennis en preventie: geef duidelijke voorlichting op school en werk, bied vroege hulp via huisarts, wijkteam en jongerenwerk. En train professionals om signalen te herkennen en door te verwijzen.
- Bescherm met regels en prijzen: controleer leeftijdsgrenzen, beperk verkooptijden, en gebruik prijsmaatregelen om veel en snel drinken te ontmoedigen.
- Beperk beschikbaarheid en reclame: minder verkooppunten en minder marketing en sponsoring, vooral richting jongeren.
- Zorg voor veilig verkeer en veiligheid in de openbare ruimte: strenge controle op rijden onder invloed en goede alternatieven zoals nachtvervoer, BOB-acties en alcoholvrije evenementen.
- Meer begrip en steun: laat in de media en politiek zien dat het iedereen kan raken en zorg dat hulp makkelijk en dichtbij huis te vinden is.
Bij MIND zetten we ons samen met onder andere Stichting het Zwarte Gat in voor betere psychische zorg en goede ondersteuning voor mensen met verslavingsproblemen en hun omgeving in heel Nederland. Zo zorgen we er bijvoorbeeld voor dat ervaringen van mensen meegenomen worden in het verbeteren van de verslavingszorg.
Geen enkele hoeveelheid alcohol is goed voor je gezondheid. Mensen dachten lang dat een beetje alcohol gezondheidsvoordelen had, maar dat kwam door fouten in oudere onderzoeken. In nieuw en beter onderzoek verdwijnt dat voordeel. Ook kleine hoeveelheden vergroten al het risico op sommige kankers en andere ziekten. Het laagste risico heb je als je geen alcohol drinkt.
Bekijk ook de video van de Universiteit van Nederland: 'Is één glas alcohol per dag gezond?'.
Deze pagina is inhoudelijk tot stand gekomen met de hulp van Nora de Bode, PhD kandidaat Neuroscience of Addiction Lab, Erasmus Universiteit Rotterdam.
