Drugs en mentale gezondheid

Drugs beïnvloeden je hersenen, gevoelens en gedrag. Dat kan voor een korte tijd prettig voelen, maar over een lange tijd vergroot het de kans op somberheid, angst, slaapproblemen en andere klachten. Op deze pagina lees je wat drugs met je doet, waarom mensen gebruiken, wanneer er sprake is van een verslaving, hoe je kan minderen of stoppen en waar je hulp vindt.

Drugs zijn middelen die je hersenen beïnvloeden. Ze kunnen je stemming, je gedachten en je gedrag veranderen. Sommige drugs geven je tijdelijk meer energie en zelfvertrouwen (bijvoorbeeld cocaïne en speed). Andere middelen werken juist verdovend en ontspannend (bijvoorbeeld GHB en heroïne). Er zijn ook drugs die de manier waarop je de omgeving ervaart veranderen (zoals LSD).

Voor meer informatie over de effecten van verschillende soorten drugs kan je kijken op drugsinfo.nl.

Drugs kunnen je mentale gezondheid op verschillende manieren beïnvloeden:

• Tijdens gebruik: je voelt je soms ontspannen, losser, vrolijker of minder angstig of onzeker.
• Als het is uitgewerkt: je kan je moe, somber, leeg, prikkelbaar, angstig of onrustig voelen. Ook kan je slechter slapen of je minder goed concentreren.
• Soms ook: je kan achterdochtig zijn, je vervreemd voelen van jezelf of je omgeving, of verwarrende of vreemde ervaringen hebben die je niet kan verklaren.

Gebruik je drugs omdat je je mentaal niet goed voelt? Dan lijken de klachten vaak even minder, maar vaak komen ze later juist sterker terug.

Er zijn veel redenen om drugs te gebruiken. Misschien ben je nieuwsgierig en wil je weten hoe het voelt. Het kan ook zijn dat je het gezellig vindt met vrienden en dat iedereen om je heen gebruikt. Of durf je geen nee te zeggen en voel je onder druk gezet om het te gebruiken. Sommige mensen gebruiken drugs om zich zekerder te voelen in sociale situaties of om even te ontsnappen aan stress, verdriet, angst,eenzaamheid of andere moeilijke gevoelens, gedachten of herinneringen. Ook kan het zijn dat je psychische of lichamelijke klachten hebt en merkt dat drugs die klachten even verminderen.

Gebruik je vooral voor de gezelligheid? Of vooral om iets niet te hoeven voelen of meemaken? Gebruik je af en toe of merk je dat je drugs nodig hebt om je dag door te komen of om je beter te voelen? Dan is het belangrijk om andere, gezondere manieren te zoeken om met je gevoelens om te gaan.

Drugs kunnen op verschillende gebieden problemen geven:

Niet iedereen die af en toe drugs gebruikt, is meteen verslaafd. Toch kan gebruik verschuiven van “willen gebruiken” naar “moeten gebruiken”. Hoe snel dit gaat verschilt per persoon en het soort drugs dat je gebruikt.

Je kan aan de volgende signalen denken. Ervaar je meerdere symptomen voor een langere periode, dan kan je een verslaving hebben. Maar alleen een arts, psycholoog of psychiater kan daar een echte diagnose over geven.

• Je voelt een sterke drang om drugs te gebruiken en gebruikt vaker en meer drugs dan je van plan was
• Je hebt steeds meer nodig om hetzelfde effect te voelen
• Je probeert te minderen of te stoppen, maar het lukt niet
• Je bent veel tijd kwijt aan het regelen, gebruiken en bijkomen van drugs
• Je vindt het moeilijk om een dag zonder drugs te zijn
• Je gebruikt door, ook als je merkt dat het problemen geeft met je gezondheid of in relaties, of als het gevaarlijk is (bijvoorbeeld in het verkeer, op je werk of terwijl je voor kinderen zorgt)
• Je verwaarloost je school, studie, werk, huis of afspraken
• Je stopt met hobby’s en sociale activiteiten door je gebruik
• Je krijgt problemen met geld door je gebruik
• Je krijgt lichamelijke en mentale klachten als je stopt (zoals trillen, zweten, onrustig of angstig gevoel, slecht slapen)

Bij twee kenmerken kan er al sprake zijn van een milde verslaving. Bij zes of meer kenmerken is het vaak ernstiger.

Roept deze lijst wat bij je op en wil je daarover praten met een deskundige? Je mag altijd anoniem contact opnemen met de MIND Hulplijn voor een persoonlijk adviesgesprek.

Een verslaving ontstaat meestal stap voor stap. Je bent niet na één keer gebruiken verslaafd, maar het kan soms wel erg snel gaan. Een voorbeeld hoe dit kan gaan:

1. Uitproberen: Je probeert drugs uit nieuwsgierigheid of door groepsdruk, bijvoorbeeld op een feestje.
2. Gebruiken voor je plezier: Je gebruikt af en toe, bijvoorbeeld in het weekend of op festivals. Het geeft je een prettig gevoel en kan helpen om stress of vervelende gevoelens tijdelijk te verminderen.
3. Gebruiken is gewoon geworden: Je gebruikt steeds vaker. Je vindt feestjes zonder drugs minder leuk en je begint ook los van de feestjes te gebruiken. Je lichaam raakt gewend aan de drug en je hebt steeds meer nodig voor hetzelfde effect.
4. Het gebruiken geeft problemen: Je gedrag en emoties worden steeds meer door het gebruik beïnvloed. Je krijgt problemen: met geld, school, werk, relaties, woonplek of gezondheid.
5. Verslaving: Je hebt het gevoel dat je niet meer zonder kan. De drug speelt een grote rol in je leven. Je bent de controle kwijt.

Niet iedereen doorloopt alle fases en niet iedereen raakt verslaafd. Bij het ontstaan van een verslaving spelen meestal verschillende dingen samen:

Voor uitgebreide informatie over oorzaken kan je kijken op drugsinfo.nl.

Ben je misschien verslaafd aan drugs? Weet dan dat je niet zwak bent en je er niet voor hoeft te schamen. Veel mensen worstelen hiermee. Er is wat aan te doen!

Als je nog geen verslaving hebt maar wel nadenkt over minderen of stoppen met drugs, is dat een belangrijke stap. Het is niet makkelijk, maar wel mogelijk. Deze tips kunnen helpen als je nog geen verslaving hebt:

Let op: bij middelen zoals GHB, heroïne, benzodiazepines en sommige sterke pijnstillers (zoals oxycodon) kan stoppen zonder medische begeleiding gevaarlijk zijn. Overleg altijd met een arts.

1. Krijg zicht op je gebruik: Schrijf een maand lang op wanneer je gebruikt, wat je gebruikt, met wie en waarom. Let op situaties, gevoelens en gedachten die voorafgaan aan je gebruik.
2. Maak een plan: Schrijf op waarom je wilt minderen of stoppen. Bedenk in welke situaties je het moeilijk hebt. Bepaal hoeveel je maximaal wilt gebruiken of vanaf wanneer je wilt stoppen.
3. Bereid je voor op lastige momenten: Denk na over wat je zegt als iemand je drugs aanbiedt. Bedenk hoe je met feestjes, festivals of uitgaan om wilt gaan. Maak alternatieve plannen (bijvoorbeeld eerder weggaan of met iemand gaan die niet gebruikt).
4. Zorg voor afleiding: Zoek gezonde activiteiten die je helpen de drang voorbij te laten gaan, zoals wandelen, kletsen, sporten, gamen, muziek maken of een serie kijken. Plan je dag wat voller met dingen die goed voor je zijn.
5. Zoek steun: Vertel mensen die je vertrouwt over je plan. Vraag of ze je willen steunen en eerlijk tegen je willen zijn. Kijk of je samen met iemand anders kan minderen of stoppen. Praten met anderen kan spannend zijn. Vraag onze tips aan: Praten over hoe je je voelt aan.

Zoek hulp als:

• Je het gevoel hebt dat je de controle kwijt bent
• Je vaker en meer gebruikt dan je eigenlijk wil
• Mensen in je omgeving zich zorgen maken over je gebruik
• Je merkt dat je mentale gezondheid slechter wordt
• Je niet meer zonder drugs denkt te kunnen
• Je last hebt van ontwenningsverschijnselen als je even niet gebruikt
• Je schulden of andere grote problemen krijgt door je gebruik
• Je risicovol gedrag vertoont door je gebruik
• Je lichamelijke klachten krijgt door je gebruik

Waar vind je hulp in Nederland?

• Huisarts / POH ggz: dit is meestal de eerste stap. De huisarts kan met je meedenken, onderzoeken wat er speelt en je doorverwijzen. Met een praktijkondersteuner heb je gesprekken over je gebruik en je mentale gezondheid. 
• Verslavingszorg: voor advies, dagbehandeling, poliklinische behandeling of opname.
• Cliënten- en naasten, lotgenotengroepen en zelfhulporganisatie: Kijk welke organisaties er in jouw buurt actief zijn die je kunnen helpen via de MIND Atlas.
• Samen beslissen: Een goede behandeling kies je in samenspraak met je hulpverlener en je naasten. Om je daarbij te helpen bieden wij de toolkit 'Samen beslissen' aan.
• Drugsinfo.nl: voor betrouwbare informatie en overzicht van hulp in jouw regio.
• MIND Hulplijn: gratis en anoniem, per telefoon, mail, chat of WhatsApp. We luisteren naar je verhaal en denken mee over passende hulp in jouw situatie.

Deze pagina is inhoudelijk tot stand gekomen met de hulp van Nora de Bode, PhD kandidaat Neuroscience of Addiction Lab, Erasmus Universiteit Rotterdam.