Narcisme

Iemand met narcisme, ook wel narcistische persoonlijkheidsstoornis, heeft opgeblazen gevoelens van eigen belangrijkheid en is steeds op zoek naar bewondering van anderen. Daarbij hebben mensen met deze stoornis een gebrek aan inlevingsvermogen in anderen. 

Mensen met een narcistische persoonlijkheidsstoornis verwachten vaak een speciale behandeling van anderen en kunnen kritiek slecht verdragen. Zo kunnen ze erg boos worden als iemand kritiek op hen levert, of ze doen juist net alsof het hen niets uitmaakt.  

Relatieproblemen, problemen op het werk, afwijzing en verlies zijn veelvoorkomende gevolgen van het gedrag van iemand met deze stoornis. Doordat mensen met deze stoornis een kwetsbaar gevoel van eigenwaarde hebben, zijn zij gevoelig voor depressie. Vooral rond de middelbare leeftijd. Narcisme komt per persoon anders tot uiting. Iemand met narcistische trekken heeft niet meteen een narcistische persoonlijkheidsstoornis.

De diagnose narcistische persoonlijkheidsstoornis moet gesteld worden door een psychiater of psycholoog. De stoornis begint in de vroege volwassenheid en komt tot uiting via minstens vijf van de volgende kenmerken: 

• De persoon heeft een opgeblazen gevoel van eigen belangrijkheid. Iemand overdrijft bijvoorbeeld zijn prestaties of talent en verwacht als superieur behandeld te worden, ook als de prestaties hiertoe geen aanleiding geven.
• De persoon is geobsedeerd door fantasieën over onbeperkte successen, macht, genialiteit, schoonheid of ideale liefde.
•  De persoon ziet zichzelf als uniek of ‘heel speciaal’. De persoon verwacht alleen begrepen te kunnen worden door, of om te horen gaan met andere heel speciale mensen of mensen (of instellingen) met een hoge status.  
• De persoon verlangt naar extreme bewondering.
• De persoon heeft een gevoel bijzondere rechten te hebben. Hiermee wordt bedoeld dat iemand een onredelijke verwachting heeft van een uitzonderlijk welwillende behandeling van anderen. Of iemand verwacht dat een ander automatisch meegaat met zijn of haar verwachtingen.
• De persoon maakt misbruik van anderen om zijn of haar eigen doelen te bereiken.
• De persoon heeft een gebrek aan empathie; hij of zij is niet bereid de gevoelens en behoeften van anderen te erkennen of zich daarin te verplaatsen.
• De persoon is vaak jaloers op anderen of denkt dat anderen jaloers zijn op hem of haar.
• De persoon is arrogant of toont hooghartig gedrag.

Er is niet duidelijk 1 oorzaak aan te wijzen voor het ontwikkelen van een narcistische persoonlijkheidsstoornis. Waarschijnlijk is het een combinatie van opvoeding, biologische factoren en gebeurtenissen die elkaar versterken. 

Er is weinig onderzoek gedaan naar de behandeling van de narcistische persoonlijkheidsstoornis. Behandeling is meestal gericht op de overdreven gevoelens van grootsheid, de overgevoeligheid voor kritiek en de moeite om zich te verplaatsen in andere mensen. 

Via cognitieve therapie wordt geprobeerd om onrealistische fantasieën over onhaalbaar hoge doelen te vervangen door doelen die wél haalbaar zijn. Behandelingen zijn gericht op 

• het leren omgaan met stress, bijvoorbeeld met ontspanningsoefeningen, 
• het leren verdragen en accepteren van kritiek,
• het zich leren verplaatsen in en rekening houden met de gevoelens en behoeften van anderen zijn.

Mensen met een narcistische persoonlijkheidsstoornis zijn gevoelig voor depressie, vooral rond de middelbare leeftijd. Meestal zijn deze depressieve klachten de oorspronkelijke reden waarvoor mensen met een narcistische persoonlijkheidsstoornis in behandeling gaan.

Ben je gediagnosticeerd met een narcistische persoonlijkheidsstoornis? Misschien heb je het idee dat behandeling niet nodig is. Probeer hier toch voor open te staan, door te focussen op de voordelen die behandeling je op kan leveren. 

Zo heb je misschien klachten van somberheid, problemen met sociale contacten en/of problemen met je werk of studie. Dit zijn allemaal zaken die samen kunnen hangen met een narcistische persoonlijkheidsstoornis, en behandeling kan je hierbij helpen.

• Verzamel kennis: lees meer over wat een narcistische persoonlijkheidsstoornis inhoudt. Dit geeft je meer inzicht in jezelf.
• Zorg regelmatig voor ontspanning, bijvoorbeeld door het doen van ontspanningsoefeningen.
• Wanneer je in therapie gaat, kan het tijd kosten om een goede therapeutische band op te bouwen met je behandelaar. Probeer de therapeut en jezelf deze tijd te gunnen.
• Houd vast aan je behandelplan. Zorg ervoor dat je aanwezig bent bij behandelsessies en opgegeven huiswerkopdrachten maakt. Onthoud dat therapie hard werken kan zijn en dat je zo nu en dan een terugval kunt hebben.
• Blijf gemotiveerd voor je behandeling door je behandeldoelen voor ogen te blijven houden. Herinner jezelf eraan dat je aan de problemen (die je bijvoorbeeld in je sociale leven of in uw werk ervaart) kunt werken. Hierdoor zul je je op de lange termijn beter voelen.

In deze flyer vind je informatie en tips over hoe om te gaan met een familielid, vriend(in) of partner met een narcistische persoonlijkheidsstoornis. Vraag de flyer gratis aan en ontvang deze direct per e-mail.

• Kom in contact met anderen via het Connect Portaal.
• Deel jouw ervaringen met narcisme op onze ervaringsverhalen. 
• Wil je jouw situatie bespreken met een hulpverlener? Neem contact op met de MIND Hulplijn.
• Bekijk de NPO Kennis story: Wat is narcisme?