Stress
Wat is stress?
Stress is een reactie in je lichaam en hoofd op een situatie die spanning geeft. Je ervaart stress als er iets van je gevraagd wordt dat belangrijk is of moeilijk voelt. Denk aan een examen, een sollicitatiegesprek of zorgen om je gezin. Je lichaam maakt dan stresshormonen aan, waardoor je alerter bent, sneller denkt en meer aankan.
Wanneer is stress ongezond?
Gezonde stress hoort bij het leven. Iedereen voelt het wel eens. Vanuit de evolutie is stress bedoeld als een korte reactie om te overleven. Het geeft je tijdelijk extra kracht en energie. Gezonde stress helpt je om beter te presteren. Je voelt het bijvoorbeeld vlak voor een spannende gebeurtenis. Zodra dat moment voorbij is, verdwijnt de spanning vanzelf.
Ongezonde stress ontstaat als stress vaak voorkomt of lang aanhoudt en je het gevoel hebt geen controle te hebben over de situatie. Bijvoorbeeld bij werkdruk, geldproblemen of veel regelwerk in korte tijd. Je krijgt dan niet genoeg tijd om te herstellen. Dit merk je vaak aan klachten, zoals piekeren, hoog ademen, hoofdpijn en slecht slapen.
Als je een keertje of een korte periode dit soort klachten ervaart, hoeft er niet direct iets aan de hand te zijn. Als je daarna maar tijd hebt om ervan bij te komen, je weet waar dit vandaan komt en hoe je hiermee om kan gaan. Ervaar je regelmatig dit soort klachten, dan is het belangrijk om je bewust te zijn dat dit signalen van je lichaam zijn dat je te veel stress ervaart. En dat je ermee aan de slag gaat om hier iets aan te veranderen.
Doe de stresstest om inzicht te krijgen in hoeveel stress jij ervaart.
| Je bent waarschijnlijk niet op deze pagina omdat je je zo relaxed voelt. Neem heel even de tijd om mee te doen aan de fysiologische zucht. De snelste en makkelijkste manier om kalm te worden. Dan kan je daarna wat rustiger weer verder lezen. |
YouTube videos worden niet getoond omdat je marketing cookies uitgeschakeld heb. Bekijk hier de video op YouTube of pas hier je Cookie instellingen aan.Hoe herken je ongezonde stress?
Als je te veel stress ervaart kan je dat merken aan je lijf, je gevoelens, je gedachten en je gedrag. Sommige mensen hebben niet direct door dat ze veel spanning ervaren. De klachten die iemand ervaart, verschillen van persoon tot persoon. Ook kunnen de verschillende soorten klachten invloed op elkaar hebben. Bijvoorbeeld:
| Fatma slaapt slecht door zorgen op haar werk, waar bezuinigingen zijn aangekondigd. Overdag is ze wat chaotischer en vergeet ze een belangrijke afspraak met haar leidinggevende. Ook is ze sneller geïrriteerd, waardoor ze ruzie krijgt met haar partner. Dit zorgt dat Fatma nog meer stress krijgt. |
Er zijn geen resultaten gevonden. Controleer de spelling of probeer een andere zoekterm.
Bij stress gaat je lichaam harder werken en verandert er van alles. Je hart, je ademhaling, spieren, je maag en darmen kunnen allemaal reageren. Ook kan je afweer tegen ziektes minder goed gaan werken, hierdoor heb je meer kans om verkouden te worden of griep te krijgen. Voorbeelden van lichamelijke klachten op het moment dat je gestresst bent:
- Je bloeddruk gaat omhoog.
- Je hartslag stijgt.
- Je spieren spannen zich.
- Je ademhaling wordt sneller en je gaat hoger ademen.
- Het bloed trekt weg uit je gezicht.
- Je keel knijpt samen.
- Je handen worden koud.
- Je begint te zweten.
- Je wordt misselijk.
Ongezonde stress heeft ook vaak invloed op je gedachten. Deze negatieve gedachten, hebben ook weer invloed op de stress die je ervaart. Voorbeelden van wat je merkt aan je gedachten:
- Je piekert of denkt negatief over jezelf.
- Je twijfelt of je dingen wel kan.
- Je denkt dat alles moet of fout gaat.
- Je bent vergeetachtig.
- Het lukt je niet goed om dingen te plannen.
- Je kan minder flexibel denken.
Door ongezonde stress kan je je anders gedragen. Bijvoorbeeld:
- Je maakt meer fouten.
- Je trekt je terug uit contact.
- Je gedraagt je chaotisch.
- Je eet te veel of te weinig, je drinkt te veel.
- Je werkt te veel.
- Je kan niet goed ontspannen.
Hierboven noemen we veelgehoorde stressklachten. Sommige klachten kunnen ook een lichamelijke oorzaak hebben. Als je hierover twijfelt, ga dan naar thuisarts.nl voor betrouwbare informatie over ziekte en gezondheid.
Ik had laatst een examen voor mijn werk. Een week van tevoren, voelde ik me gestrest. Als ik eraan dacht, voelde ik dat echt in mijn lijf. Mijn hart ging sneller kloppen en het was alsof ik dan geen lucht kreeg, omdat ik hoog ademde.
Wanneer ontstaat stress?
Stress ontstaat wanneer wat er van je gevraagd wordt niet meer in balans is met wat je aankan. Dat evenwicht wordt bepaald door je draaglast (alles wat er op je afkomt) en je draagkracht (wat je aankan). Soms wordt je draaglast groter, bijvoorbeeld door drukte op je werk, ziekte in je omgeving of meerdere veranderingen tegelijk. Soms neemt je draagkracht af, bijvoorbeeld doordat je moe of ziek bent of minder steun hebt uit je omgeving.
Hoeveel stress je ervaart, hangt af van verschillende dingen:
- Maatschappelijke omstandigheden: zoals hoge werkdruk, prestatiedruk en economische onzekerheid.
- Persoonlijke eigenschappen: bijvoorbeeld perfectionisme, moeilijk nee zeggen of altijd klaar willen staan.
- Biologische kwetsbaarheid: bijvoorbeeld erfelijke aanleg.
- Invloeden van de omgeving: bijvoorbeeld een moeilijke jeugd of weinig steun van anderen.
- Leefgewoonten: weinig slaap, ongezond eten, weinig bewegen of geen pauzes zorgen dat je sneller gespannen raakt.
Stress heeft dus nooit maar één oorzaak, maar is het resultaat van meerdere dingen samen.
Er zijn geen resultaten gevonden. Controleer de spelling of probeer een andere zoekterm.
- Perfectionisme
- Ambitie, prestatiegerichtheid, competitief zijn
- Moeite hebben met 'niets' doen, vaak twee dingen tegelijk doen
- Veel van jezelf eisen en 'moeten'
- Groot verantwoordelijkheidsgevoel
- Grote betrokkenheid bij gezin en/of werk
- Streven naar waardering van anderen
- Moeilijk 'nee' kunnen zeggen, grenzen kunnen aangeven of voor jezelf opkomen
- Gevoelens slecht kunnen uiten
- Het gevoel weinig invloed te kunnen uitoefenen op je omgeving en je eigen leven
- Pessimisme en een weinig positieve kijk op eigen prestaties.
Er zijn ook dingen die juist helpen om spanning beter aan te kunnen. Het helpt bijvoorbeeld als je steun krijgt van mensen om je heen en genoeg momenten hebt om te ontspannen. Ook is het belangrijk dat je het gevoel hebt zelf keuzes te kunnen maken in je leven, in plaats van dat alles voor je wordt bepaald. Daarnaast geeft het vaak kracht als je dingen doet die voor jou waardevol zijn, zoals werk of activiteiten die zinvol voelen of die je plezier geven. Zulke dingen maken dat je sterker staat, dit noemen we ook wel veerkracht.
Meestal loopt alles wel, maar op het moment dat iets anders loopt dan verwacht, gaat het dus mis. Vooral als dit betekent dat ik in actie moet komen om dingen op te lossen of te regelen. Misgaan is misschien een groot woord en vaak gaat het om kleine dingen, maar ik merk wel dat ik dan stress ervaar. Denk aan een ziek kind als ik een deadline heb voor werk, een sportwedstrijd van een van de kinderen die niet goed in de agenda is gezet. - Lees het hele verhaal van Naomi.
Hoe herstel je van ongezonde stress?
Heb jij veel stress ervaren? Hoe lang het duurt om te herstellen is voor iedereen anders. Voor de één is het al voldoende om een paar stapjes terug te doen, terwijl de ander meer ondersteuning nodig heeft. Je herstel hangt ook af van hoe lang je bent doorgegaan terwijl je eigenlijk al over je grens zat, welke klachten je hebt en of je steun krijgt van mensen om je heen en of je hulp krijgt van een professional.
| Herstellen van stress kost tijd. Vaak geldt: hoe langer je over je grens bent gegaan, hoe langer het duurt om weer op te laden. |
Het kan verleidelijk zijn om thuis te blijven en te rusten. Maar herstellen van stress gaat vaak sneller als je juist op een rustige manier dingen gaat ondernemen. Kies activiteiten die je helpen spanning los te laten en grip te krijgen op hoe je je voelt. Denk aan bewegen of sporten, een denksport zoals schaken of puzzelen, muziek luisteren of nog beter: muziek maken of iets creatiefs doen. Een avondje ontspannen op de bank is vaak fijn, maar hele dagen series kijken helpt je herstel meestal niet.
Belangrijk is dat je leert doseren: actief blijven, maar ook op tijd stoppen, prioriteiten stellen en je grenzen bewaken. Zo breng je stap voor stap weer meer balans terug.
Wat kan je doen bij stress?
Lees onze tips
Als je stress ervaart, helpt het vaak niet om jezelf terug te trekken en vooral rust te pakken. Wat helpt dan wel? Wij schreven tips om stress aan te pakken.
Wil je wat uitgebreider met jouw stress aan de slag gaan? Meld je dan aan voor onze Minder Stress Challenge. Je ontvangt zeven weken lang elke week een mail met opdrachten en tips om beter met stress om te gaan.
Neem iemand in vertrouwen
Als je ergens mee zit, is het vaak fijn om dit met iemand te delen. Praten lucht op en het helpt je om je gedachten op een rij te zetten. Je hoeft het niet alleen te doen. Vind je praten lastig of kan je wel wat tips gebruiken over hoe je een gesprek begint? Wij schreven tips om te praten over hoe je je voelt. Je vindt hierin handvatten over hoe je het gesprek aangaat, met wie en waarom het belangrijk is. Maar we zijn ook eerlijk en vertellen waarom soms andere manieren beter helpen.
Neem contact op met de MIND Hulplijn
Vraag jij je af of jij te veel stress ervaart of heb je er last van en zou jij graag jouw persoonlijke situatie met een professional bespreken? Dat kan gratis en anoniem met een hulpverlener van onze MIND Hulplijn.
Bij sommige mensen gaan stressklachten over in angsten of somberheid. Vaak zijn er dan andere dingen nodig om hiervan te herstellen. Herken jij je hierin en maak je je zorgen? Ook dan kan de MIND Hulplijn met je meedenken hoe hiermee om te gaan. Of bespreek je klachten met je huisarts.
Maak een afspraak met de huisarts
Heb je zo veel last van stressklachten dat het veel invloed heeft op jouw dagelijkse leven? En duurt dit al twee weken of langer? Neem dan contact op met je huisarts. Samen kunnen jullie kijken wat er nodig is.
Er zijn geen resultaten gevonden. Controleer de spelling of probeer een andere zoekterm.
Veelgestelde vragen over stress
De belangrijkste stresshormonen die je lichaam aanmaakt bij stress zijn cortisol, adrenaline en noradrenaline. Hormonen geven boodschappen door via je bloed. Stresshormonen maken jouw lichaam klaar om ‘te vechten of vluchten’. Ze verhogen jouw hartslag en zorgen ervoor dat er in je spieren extra energie vrijkomt. Het is een biologische reactie om zo om te kunnen gaan met stressvolle situaties met als doel te overleven. Bij onze verre voorouders was dit bijvoorbeeld een reactie op een beer. Vandaar het ‘vechten of vluchten’. Tegenwoordig ervaren we andere vormen van stress, maar de reactie van ons lichaam is hetzelfde gebleven.
Als je langdurende stress ervaart, denkt je lijf steeds dat je in een noodsituatie zit. Je lichaam maakt dan te vaak of te lang stresshormonen aan. Hierdoor kunnen je hormonen uit balans raken. Naast lichamelijke klachten, zoals problemen met je spijsvertering, afweer en vermoeidheid kan dit ook bijdragen aan stressklachten, angstklachten of depressie.
Als je veel ongezonde stress ervaart, kan dit klachten geven en invloed op je leven hebben. Overspannenheid en burn-out zijn termen die veel mensen gebruiken als iemand problemen door te veel stress ervaart in het dagelijkse leven. Waar mensen het vroeger vaker over overspannenheid hadden, wordt dit nu vaak burn-out genoemd. Lees meer over burn-out.
Waar je stress van ervaart, verschilt per persoon. Soms is het tijdelijk, soms blijft een stressbron langer aanwezig. Je kan je ook gespannen voelen zonder dat je precies weet waarom. Voorbeelden van veel voorkomende bronnen van stress zijn:
- School of studie Een toets is een momentopname waarin je moet laten zien dat je iets kan of bepaalde stof beheerst. Hier kan veel vanaf hangen, waardoor je veel druk voelt om te presteren. Misschien heb je wat aan onze flyers over examenstress of faalangst.
- Werk: Voorbeelden hiervan zijn hoge werkdruk, een onveilige werksfeer of conflicten met collega’s. Of je hebt net een nieuwe baan en je moet even wennen aan je nieuwe collega’s en het werk. Of je zit juist zonder werk.
- Combinatie werk, gezin en opvoeden: Als ouder kan je soms het gevoel hebben op meerdere plekken tegelijk te moeten zijn. Het kan lastig zijn om werk en zorg voor je gezin te combineren. Bijvoorbeeld als je kind ziek is en je tegelijk een belangrijke afspraak hebt. Ook zorgen over de opvoeding, zoals wanneer je kind geen aansluiting vindt op school, kunnen stress geven.
- Combinatie werk en mantelzorg: Steeds meer mensen zorgen naast hun werk voor iemand in hun omgeving. De combinatie van werk en mantelzorg kan zwaar zijn en veel spanning geven.
- Druk van de maatschappij: Veel mensen ervaren dat de maatschappij veel van hen verwacht. Ze hebben het gevoel altijd bereikbaar te moeten zijn, hard te moeten werken en niet te mogen falen. En dat ze alles alleen moeten oplossen.
- Geldproblemen: Als het financieel niet lekker gaat, kan dit veel druk en zorgen geven. Hoe betaal ik mijn huur of hypotheek? Kom ik wel rond deze maand? Kan ik mijn huis uit worden gezet? Hoe betaal ik mijn schulden af? Kan ik wel met vrienden mee uiteten?
- Ruzie: Ruzie kan heel vervelend zijn, helemaal als het niet wordt opgelost.
- Relatieproblemen: Loopt je relatie niet lekker, dan kan dit veel onrust geven. Misschien heb je wat aan onze flyer over relatieproblemen.
- Verhuizing: Een verhuizing brengt veel regelwerk met zich mee. Vaak is het een drukke periode waarin je weinig tijd hebt voor andere dingen. Ook is het vaak een grote verandering in je leven.
- Ziekte: Als jij of iemand in je omgeving ziek is, geeft dat zorgen en spanning. Als je daarnaast ook mantelzorger bent, kan dit extra zwaar zijn.
- Heftige of traumatische gebeurtenis: Als je iets heftigs meemaakt, zoals een ongeluk of geweld dan is dat heel stressvol. Op het moment zelf, maar ook daarna kan het nog invloed op je leven hebben.
Heeft iemand in jouw omgeving last van stress? Je kan veel voor de ander betekenen, vooral door er te zijn en te luisteren:
- Luister zonder te oordelen.
- Neem druk weg door wat taken over te nemen.
- Onderneem samen iets leuks.
- Benoem rustig wat je ziet als iemand ontkent stress te hebben.
- Moedig aan om hulp te zoeken.
- Let op je eigen grenzen.
We schreven nog meer tips voor naasten. Kom je er niet helemaal uit. Neem gratis en anoniem contact op met de MIND Hulplijn voor persoonlijk advies.
Deze pagina is inhoudelijk tot stand gekomen met de hulp van prof. dr. Christiaan Vinkers, hoogleraar stress en veerkracht en psychiater bij Amsterdam UMC.
