Verslaving
Een verslaving is wanneer je een middel of gedrag steeds nodig hebt, het je niet lukt om ermee te stoppen en dit grote invloed op je dagelijks leven heeft. Op deze pagina lees je hoe een verslaving werkt, welke vormen ervan bestaan, hoe je het herkent bij jezelf of een ander, wat de gevolgen zijn en waar je hulp kan vinden.
Wat is een verslaving?
Als je een verslaving hebt, dan kan je niet zonder een bepaald middel of gedrag. Je bent ervan afhankelijk. Denk bijvoorbeeld bij middelen aan alcohol of drugs, en bij gedrag aan gokken of gamen. Pogingen om het gebruik of gedrag te verminderen of te stoppen lukken niet en je bent er veel tijd mee kwijt. De verslaving heeft grote invloed op je dagelijkse leven. Zo kan het zijn dat je niet goed meer functioneert op school, werk of thuis.
Weet: Je bent niet zwak en je hoeft je er niet voor te schamen. Veel mensen worstelen hiermee. Er is wat aan te doen!
Ben ik verslaafd?
Geestelijke afhankelijkheid
Je verlangt steeds sterker naar een middel of gedrag. Je voelt je niet meer prettig zonder. Dit kan vooral voorkomen wanneer je iets gebruikt om te ontsnappen aan stress, verdriet, angst, eenzaamheid of problemen.
Lichamelijke afhankelijkheid
Wanneer je mindert of stopt, protesteert je lichaam. Dat kan zorgen voor ontwenningsverschijnselen zoals trillen, zweten, angst, somberheid of slaapproblemen. Die reacties kunnen heftig zijn. Niet bij elke verslaving is er een lichamelijke afhankelijkheid, maar zelfs zonder die verschijnselen kan het moeilijk zijn om te stoppen vanwege de geestelijke afhankelijkheid.
Soorten verslavingen
Middelenverslaving gaat over stoffen die je slikt, inademt, drinkt of injecteert. Voorbeelden van middelenverslaving zijn:
- Alcoholverslaving
- Drugsverslaving
- Medicijnverslaving
- Rookverslaving
Gedragsverslaving gaat over handelingen die je steeds vaker herhaalt of langer doet. Voorbeelden van gedragsverslaving zijn:
Hoe ontstaat een verslaving?
Een verslaving ontstaat meestal niet van de ene op de andere dag. Hoe snel het gebeurt, verschilt per persoon én per middel of gedrag. Er is meestal niet één duidelijke oorzaak. Meerdere dingen spelen samen mee:
- Lichaam (biologisch): sommige mensen zijn gevoeliger voor verslaving, bijvoorbeeld door aanleg in de familie of hoe hun lichaam reageert op een middel.
- Gevoel (psychisch): als je stress, angst of verdriet hebt en je het moeilijk vindt om hiermee om te gaan, dan kan je eerder geneigd zijn om iets te gebruiken of te gaan doen waardoor je je kort beter voelt.
- Omgeving (sociaal): wat mensen om je heen doen, speelt ook een rol. Als je vrienden of familie hebt die veel gebruiken of bepaald gedrag normaal vinden, kan dat invloed hebben op jou.
Deze dingen versterken elkaar vaak. Juist dat samenspel bepaalt of iemand gevoeliger is om een verslaving te ontwikkelen.
Soms langzaam en soms snel kan het gebruik of gedrag een vaste plek in je leven krijgen. Je lichaam en je gedachten raken eraan gewend. Je hebt steeds meer nodig om hetzelfde fijne gevoel te krijgen. Dat heet gewenning. Die gewenning kan ervoor zorgen dat je niet meer zonder kan en dat is wat we een verslaving noemen.
Je raakt vaak niet alleen gewend aan het middel of gedrag zelf, maar ook aan de momenten en plekken waarop het gebeurt. Denk aan vaste gewoontes, zoals alcohol drinken tijdens het avondeten of gamen na het werk. Daardoor kan de drang sterker zijn in situaties die je aan het gebruik koppelt.
Een verslaving houdt zichzelf vaak in stand. Je gebruikt of vertoont bepaald gedrag om je beter te voelen, maar daardoor ontstaan juist nieuwe problemen of stress. Die stress maakt het weer moeilijker om te stoppen. Wat weer zorgt voor meer negatieve gevoelens, waardoor het gedrag of middel aantrekkelijker is om te gebruiken.
Wat zijn de gevolgen van een verslaving?
Een verslaving kan ernstige gevolgen hebben op je lichaam, je gevoelens en gedrag én op je omgeving. Hieronder lees je wat voorbeelden:
Er zijn geen resultaten gevonden. Controleer de spelling of probeer een andere zoekterm.
- Door sommige middelen kan je lichaam schade oplopen.
- Je hebt steeds meer nodig om hetzelfde effect te voelen.
- Als je stopt kan je last krijgen van ontwenningsverschijnselen, zoals trillen, zweten, onrust, angst, slecht slapen of misselijkheid.
- Je kan problemen in je relaties krijgen, denk aan moeilijkere relaties met onder anderen je familie of vrienden.
- Geldproblemen of schulden.
- Verlies van werk, school of sociale steun.
- De omgeving kan last hebben van stress, verdriet of slaapproblemen.
Het aanpakken van een verslaving
Het aanpakken van een verslaving is niet makkelijk en wordt vaak onderschat. Toch is herstel wél mogelijk. Er zijn twee stappen die belangrijk zijn:
- Stoppen (of minderen) met het gebruik of gedrag. Dat is vaak een grote stap, zeker als het een onderdeel van je dagelijkse leven is geworden.
- Je leven opnieuw inrichten. Als je een tijdje gestopt bent, kan je stap voor stap werken aan een leven waarin je de regie houdt en je goed voelt zonder het middel of gedrag. Je gaat dan weer functioneren als een ouder, werknemer, vriend of student.
Herstel betekent niet dat het altijd makkelijk is, maar wel dat verandering mogelijk is. Het helpt als je steun, begrip en de juiste hulp om je heen hebt.
Waar vind je hulp bij een verslaving?
Er zijn verschillende plekken waar je terecht kan:
- Huisarts / POH GGZ: kan de eerste stap zijn en kan je doorverwijzen naar gespecialiseerde hulp.
- Verslavingszorg: gespecialiseerde hulp voor middelen- en gedragsverslavingen.
- Cliënten- en naasten, lotgenotengroepen en zelfhulporganisatie: Kijk welke organisaties er in jouw buurt actief zijn die je kunnen helpen via de MIND Atlas.
- Online hulp en programma’s: sommige organisaties bieden (gedeeltelijk) hulp online. Kijk bijvoorbeeld eens bij alcoholinfo.nl, drugsinfo.nl of gameninfo.nl.
- Samen beslissen: Een goede behandeling kies je in samenspraak met je hulpverlener en je naasten. Om je daarbij te helpen bieden wij de toolkit 'Samen beslissen' aan.
- MIND Hulplijn: gratis en anoniem contact via telefoon, chat, WhatsApp of mail voor persoonlijk advies. We zijn er ook voor naasten.
- Stichting het Zwarte Gat: cliëntenperspectief, belangenbehartiging en herstelondersteuning.
Er zijn geen resultaten gevonden. Controleer de spelling of probeer een andere zoekterm.
Veelgestelde vragen over verslavingen
Het kan lastig zijn om te zien of iemand verslaafd is. Hieronder vind je een paar signalen waarop je kan letten. Bijvoorbeeld, de persoon:
- ziet er anders uit: veranderingen in gezondheid, vermoeidheid, gewichtsverlies of -toename, verwaarlozing van uiterlijk
- heeft slechtere relaties: ruzies, terugtrekking, geheimzinnig gedrag
- belooft te stoppen, maar doet dat niet
- stopt of mindert met school, werk of andere verplichtingen
- heeft geldproblemen of vraagt om geld
- liegt vaker of probeert het gedrag te verbergen
- neemt afstand van oude vrienden of krijgt juist vrienden met vergelijkbaar gebruik
- praat vaak over het gebruik of gedrag en geeft aan er moeite mee te hebben
Als iemand in je omgeving te maken heeft met een verslaving, kan dat veel gevoelens oproepen: zorgen, boosheid, verdriet of machteloosheid. Toch kan jouw steun helpen. Vraag onze extra online informatie aan met tips voor naasten van iemand met een verslaving. Daarin lees je hoe je het gesprek kan aangaan, hoe je je naaste kan steunen of wat je kan doen als iemand de verslaving ontkent.
Als je lichaam of geest gewend is geraakt aan een middel of gedrag, kan stoppen in het begin lastig zijn. Je lichaam moet dan wennen, omdat je lichaam het middel of gedrag mist.
Je kan bijvoorbeeld last krijgen van trillen, zweten, hoofdpijn, slecht slapen, somberheid of snel boos worden. Deze klachten noem je ontwenningsverschijnselen.
Ontwenningsverschijnselen zijn meestal tijdelijk en verdwijnen weer als je lichaam zich aanpast. Begeleiding of behandeling kan helpen hier makkelijker doorheen te komen.
Een terugval betekent dat je na een periode van stoppen toch weer gaat gebruiken of terugvalt in oud gedrag. Dat komt vaak voor. Het betekent niet dat je periode van stoppen voor niets is geweest.
Het is belangrijk om een terugval niet te zien als falen, maar als een signaal. Het laat zien dat er iets is dat extra aandacht nodig heeft: zoals stress, emoties of moeilijke situaties.
Probeer erover te praten met iemand die je vertrouwt of met je hulpverlener. Samen kan je kijken wat je nodig hebt om weer verder te gaan.
Veel mensen met een verslaving voelen schaamte of schuld. Je kan je schuldig voelen tegenover anderen of je schamen voor je gebruik of hoe je je hebt gedragen. Dat is begrijpelijk, maar het kan je ook tegenhouden om hulp te zoeken.
Probeer mild te zijn voor jezelf. Een verslaving zegt niets over wie jij bent als mens. Het laat alleen zien dat je hulp nodig hebt. Door erover te praten met iemand die je vertrouwt of met andere mensen die ook te maken hebben met verslaving, kan de schaamte langzaam minder worden.
Heb je niemand in je omgeving waarmee je kan praten? Ga eens in gesprek met lotgenoten. Je vindt lotgenotengroepen bij je in de buurt via de MIND Atlas. Ook kan je schaamte en schuldgevoelens bespreken met een hulpverlener. Hulpverleners begrijpen dat deze gevoelens erbij horen. Ze zijn er om samen te kijken hoe jij verder kan. Neem bijvoorbeeld eens contact op met de MIND Hulplijn.
Deze pagina is inhoudelijk tot stand gekomen met de hulp van Nora de Bode, PhD kandidaat Neuroscience of Addiction Lab, Erasmus Universiteit Rotterdam.
