Autisme en erfelijkheid

Moeder en zoon autisme

‘Dat zit in de genen’ zeggen mensen wel eens. Meestal gaat het dan over karakter- of uiterlijke eigenschappen. Maar ook aandoeningen kunnen erfelijk zijn. Hoe zit dat bij psychische aandoeningen?
 
Mensen met autisme hebben vaak moeite met overzicht houden en problemen in het contact met anderen. Ook kunnen ze eindeloos dezelfde handelingen herhalen. Ze kunnen een normale of juist een hoge intelligentie hebben, maar autisme komt ook voor bij mensen met een verstandelijke beperking.

Is autisme erfelijk?

Als je vader of moeder autisme heeft, is de kans dat jij ook autisme krijgt ongeveer 15 tot 20%. Als twee mensen uit je gezin deze psychische aandoening hebben, is de kans dat jij het krijgt 40%. Ter vergelijking: heb je deze aandoening niet in de familie, dan is de kans op autisme ongeveer 1%.

Zit autisme in de genen?

Na lang zoeken zijn er mensen met autisme (en families) gevonden bij wie een bepaalde mutatie de oorzaak van autisme is. Maar dit is maar bij heel weinig mensen het geval. Het is niet dé verklaring voor autisme.
 
Onderzoekers hebben ook in totaal meer dan 100 genvarianten gevonden die bij enkele mensen met autisme de oorzaak van de aandoening zijn. Dezelfde genvarianten worden overigens aangetroffen bij mensen met ADHD. Het gaat bijvoorbeeld om varianten in genen die invloed hebben op het doorgeven van prikkels tussen zenuwen.
Deze en andere genvarianten verklaren maar een klein deel van het aantal mensen met autisme. Met genetisch onderzoek kan ongeveer 15% van de erfelijke oorzaken van autisme gevonden worden.
 
Autisme wordt vaak veroorzaakt door een combinatie van genvarianten en omgevingsfactoren. Bijvoorbeeld: als een ongeboren kind in de baarmoeder in aanraking komt met bepaalde pesticiden, wordt het risico op autisme groter. Maar of het ook echt tot autisme leidt, ligt er aan hoe bij deze persoon pesticiden worden afgebroken. Ook dat wordt weer door bepaalde genen aangestuurd.

Als een van je ouders autisme heeft, is de kans dat jij het krijgt 15 tot 20%. Autisme wordt veroorzaakt door een combinatie van omgevingsfactoren en genvarianten. Met genetisch onderzoek kan ongeveer 15% van de erfelijke oorzaken van autisme gevonden worden.

Meer weten over autisme in jouw familie?

Zit je met vragen over de erfelijkheid van autisme bij jezelf of bij je kind? Dan kun je naar de huisarts gaan. Het is handig om voor de afspraak informatie te verzamelen. Wie in de familie heeft het en in welke mate? Gaat het om de (groot)ouders, ooms, tantes, neven of nichten?
 
De huisarts verwijst soms naar een afdeling Klinische Genetica. Deze afdelingen zijn gevestigd in ieder academisch ziekenhuis. Bij een afdeling Klinische Genetica werken klinisch genetici. Dit zijn erfelijkheidsartsen.
 
Mogelijk maakt de arts een uitgebreide stamboom samen met jou. Aan de hand hiervan kan de arts met jebespreken hoe de aandoening mogelijk overerft en hoe groot de kans is dat jij of je kind de aandoening krijgt. De arts zal uitleggen hoe erfelijke factoren, leefstijl en ervaringen een rol kunnen spelen.
 
Soms zal een klinisch geneticus voorstellen om aanvullend genetisch onderzoek (DNA-onderzoek) te laten doen. De kans om een genetische oorzaak te vinden bij autisme, is ongeveer 15%.
 
Bronnen

V. Huijbregts en I. Baart (2007). Om gek van te worden. Het complexe verband tussen psyche en genen. Nijmegen: Centre for Society and Genomics.

S. Claes en J. van Os (redactie) (2013). Handboek Psychiatrie en genetica . Utrecht: De Tijdstroom.

Direct contact met een hulpverlener

Heb je behoefte aan persoonlijke hulp of advies? Neem (anoniem) contact op met een van de medewerkers van onze hulplijn MIND Korrelatie. Je kunt bellen, chatten, Whatsappen of mailen met een van onze psychologen of maatschappelijk werkers.